Tie ĉiudirekten estas suden

Hieraŭ mi ĉeestis renkontiĝon kaj mi menciis al iu fakton, kiun li ne sciis. La fakto estas, ke ĉe la norda poluso, ĉiudirekten estas suden.

Ĉe la norda poluso, nenie estas pli norden. Tie, oni rigardas suden. Se oni turnas sin 180 gradojn, oni ankoraŭ rigardas suden. Dekstren estas suden. Maldekstren estas suden. Iu ajn paŝo estas paŝo suden kaj oriento kaj okcidento ne plu ekzistas. Neniu direkto estas orienta aŭ okcidenta kiam oni staras ĉe la norda poluso.

Oni ofte nomas la kompasdirektojn absolutaj. Tio estas kutime la kazo, ĉar neniuj homoj loĝas ĉe la norda poluso, sed la norda kaj suda polusoj estas esceptoj pri tio. Tie, oni ne povas absolute direkti iun per kompasdirektoj. Nur la relativaj direktoj, kiel dekstren kaj antaŭen, havas sencon.

Tio estas io amuza kaj mi ĝuis klarigi tion al iu, kiu ne jam sciis ĝin. Sed mi poste rimarkis ion pri tio rilate al Esperanto.

En Esperanto, oni kutime uzas la prefikson “mal-” por eviti ne-necesajn vortojn. Oni diras “malbela” anstataŭ “hida” kaj “mallonga” anstataŭ “kurta.” Eĉ la relativaj direktoj uzas tion. Oni diras “dekstren” kaj “maldekstren,” “antaŭen” kaj “malantaŭen.” Tamen, la kompasdirektoj ne uzas tiun prefikson. Oni ne nomas sudon “malnordo” aŭ male, nordon “malsudo.” La prefikso “mal-” estas tiom ofta, ke tiu fakto kaŭzis malordon en la menso kiam mi lernis Esperanton.

Sed estas diferenco inter la relativaj kaj kompasaj direktoj, ĉar ne estas relativaj polusoj.

Paŝo antaŭen estas ĉiam male al paŝo malantaŭen. Paŝo antaŭen neniam fariĝas paŝo malantaŭen. Tio havas sencon. Sed tio ne estas la kazo pri paŝo norden pro la poluso.

Paŝo norden estas nur preskaŭ ĉiam male al paŝo malnorden. Sed paŝo norden fariĝas paŝo suden kiam oni atingas la poluson. Iu, marŝante sufiĉe norden en rekta linio, subite marŝas suden ĉe la poluso sen ŝanĝo pri la direkto.

Tiel, norden kaj suden ne vere estas maloj.

Jino kaj jango

Ĉiu finoto havis komencon. Sen komenco ne estas fino.

La koncepto de jino kaj jango estas tre malnova. La komenco de tiu ideo estis forgesita de la homaro sed ĝi restas grava ideo en kelkaj kulturoj, filozofioj kaj religioj. Ekzemple, en taoismo, la ideo kaj ĝia simbolo estas tre gravaj.

La baza ideo estas kaj simpla kaj malsimpla, kaj profunda kaj malprofunda. Tio mem estas iom poezia. Mi povas klarigi ĝin rapide sed eĉ per miliono da vortoj mi forgesus ion gravan.

La partoj nigra kaj blanka de la simbolo, nomita la tajĝituo aŭ tajĝi-figuro, havas siajn proprajn signifojn. Jino signifas ion en la ombro. Jango signifas ion en la suno. Jino estas la luno, la tero, la ina, la pasiva. Jango estas la suno, la ĉielo, la vira, la aktiva.

Same kiel la ideo pri la prefikso “mal-” en Esperanto, neniu el tiuj ideoj estas pli bona aŭ pli natura. Ili estas nur maloj kaj ambaŭ estas bezonataj.

Ĉiu malo bezonas sian propran malon. Sen lumo, ne estas mallumo. Sen mallumo ne estas lumo. Sen varmo, ne estas malvarmo. Sen malvarmo, ne estas varmo. Sen ĥaoso, ne estas ordo. Sen ordo, ne estas ĥaoso. Kaj tiel plu.

Kaj la mondo, la naturo ĉiam ŝanĝiĝas. Nenio estas eterna. Io luma fariĝas malluma. Io ferma fariĝas malferma. Jino fariĝas jango. Jango fariĝas jino.

Ĉiu komencito havos finon. Sen fino ne estas komenco.

Mia progreso pri la franca en 2019

Baldaŭ alvenos la fino de la jaro. Je la komenco de la jaro, mi decidis plibonigi mian francan per kelkaj rimedoj. Ĉiumonate, mi taksis mian nivelon de la franca per la KER memtaksilo. Dum la jaro, iom post iom, mia nivelo pliboniĝis. Hodiaŭ, mi volas esplori mian progreson dum 2019.

Ĉi-monate, mi pli-malpli faris kion mi faris en novembro. Mi uzis Duolingo-n, inkluzive de la rakontoj, kaj mia kunulo de lingva interŝanĝo renkontiĝis kun mi per Skype kelkfoje. Mi faris tiel ekde februaro, kiam mi trovis mian amikon de Francio per iTalki.

Mi uzis aliajn rimedojn dum la jaro. Ekzemple, mi studis per Pimsleur French kaj Lingvist. Tamen, mi ne plu uzas tiujn rimedojn. Dum 2019, mi ne tiom uzis la lernolibrojn, kiujn mi aĉetis, kiom mi volis, sed mi ankoraŭ havas ilin. Eble mi uzos ilin pli ofte en 2020. Mi esperas, ke mi legos pli en 2020. Mia fratino donacis al mi francan libron por Kristnasko, do mi havas alian francan libron por legi.

Plej bedaŭrinde, mia loka franca renkontiĝo ne plu renkontiĝas. Tio mankas al mi ĉar per ĝi, mi povis uzi la francan kun aliaj lernantoj kaj malkovri novajn rimedojn. Eble mi serĉos alian lokan grupon en 2020.

Dankinde, mi malkovris la podkaston innerFrench, kiun mi uzas por ekzerci min pri aŭskultado. Tio estos tre utila ankaŭ en la nova jaro.

Ĉu la rimedoj ĉi-jare efikis? Ni komparu la nivelojn de la komenco kaj la fino de 2019.

En januaro, mi taksis mian nivelon tiel:

    Aŭda ricevado (Aŭskultado) – A2
    Vida ricevado (Legado) – B1
    Parola interagado – A2
    Parola produktado – A2
    Skriba produktado – A2

Mi nun taksas mian nivelon tiel:

    Aŭda ricevado (Aŭskultado) – B1
    Vida ricevado (Legado) – B1-B2
    Parola interagado – A2-B1
    Parola produktado – B1
    Skriba produktado – A2-B1

Entute, mi kredas, ke jes!

En la lasta monato, mi kredas, ke mia produktado pliboniĝis. La kialo, kial mi kredas tion, rilatas al miaj pensoj pri la manko de pliboniĝo en novembro. Tamen, la malo okazis. Ĉi-monate, mi skribis kaj parolis pli. Specife, mi klarigis miajn pensojn pri franca televid-serio tute en la franca. Unue, mi skribe sendis pensojn per mesaĝo. Due, mi plu klarigis la pensojn per Skype. Mi tiel pruvis al mi mem tion, ke mi povas uzi la francan kiel postulas la memtaksilo.

Ekde januaro, ĉiu parto de mia franca pliboniĝis almenaŭ iomete. Mi uzas ĝin pli ofte. Mi komprenas ĝin pli bone. Mi parolas ĝin pli bone.

Dankon pro via subteno dum mia lingvolernado ĉi-jare. Per viaj ŝatoj kaj komentoj, vi helpis min resti kuraĝiĝinta antaŭ la obstakloj kiujn mi trovis lernante la francan en 2019. Mia vojaĝo ne jam finiĝas sed mi estas pli proksima de mia celo de B2 nivelo.

Dokumentajn filmojn ŝatas mi

Mi ŝatas lerni preskaŭ ion ajn. Pro tio, kiam mi estis juna, mi spektis multe da dokumentaj filmoj kaj serioj pri la historio, la scienco, la teknologio, ktp. Tamen, en la lastaj jaroj, mi ne plu spektas tiajn filmojn tiom multe. Tion mi volas ŝanĝi.

Nu, dokumenta filmo ne estas tiom fidinda kompare de scienca gazeto aŭ simile. Tamen, kiel Vikipedio, ĝi povas esti bona enkonduko al temo kaj komenco de serĉado. Per tia filmo, oni povas rapide lerni la bazajn ideojn pri temo. Poste, se oni trovas la temon interesa, oni povas serĉi plu pri ĝi.

Ĉi-jare, mi ĉefe studis pri la franca kaj lingvolernado mem. Tio estis bona ĉar mi volas scii paroli la francan sed estas multaj aliaj temoj kiuj interesas min. Do, en la venonta jaro, mi volas spekti pli da dokumentaj filmoj. Por faciligi tion, mi abonis elsendfluan servon de tiaj filmoj. Tiel, mi havas facilan fonton de dokumentaj filmoj kaj serioj de diversaj temoj.

Tio ne estos ĉio, kion mi ŝanĝos en la venonta jaro por lerni pli. Mi ankaŭ legos pli da libroj kaj iros pli ofte al la biblioteko. Tamen, mi certe ĝuos la dokumentajn filmojn, kiujn mi spektos, kaj espereble ili plibonigos mian komprenon pri la mondo ĉirkaŭ mi.

Mi volas viziti Parizon

En la venonta jaro de 2020, mi iros al Montrealo por la Universala Kongreso. Mi uzos mian francan kaj Esperanton la tutan semajnon. Mi renkontos multajn Esperantistojn. Mi vidos la urbon la unuan fojon. Mi multe antaŭvidas tiun ferion.

Tamen, estas urbo, kiun mi plej volas viziti. Tiu urbo estas Parizo.

Ĉio pri la urbo interesas min. La historio, la manĝaĵoj, la arĥitekturo, ktp. Kiam mi vidas bildojn de Parizo, ĝi allogas mian koron.

La supra bildo ne estas la plej bela kiun mi vidis ĉar oni fotis ĝin en vintro kaj la lumo ne estas perfekta sed la belo de la urbo estas facile videbla. En Usono, urbo ŝajne kunpremas iun en si. Sed la malaltaj konstruaĵoj de Parizo estas malkiel la nubskrapuloj en urboj en Usono. La stratoj estas pli larĝaj. Mi revas stari sur tiuj stratoj.

Verŝajne, 2020 ne estos la jaro, kiam mi vizitos Parizon, sed mi volas iam fari tion. Iam.