Kiel oni difinas sciencfikcion?

La difino de sciencfikcio estas malsimpla. Ŝajne ĉiu havas sian propran difinon.

Laŭ la Reta Vortaro, sciencfikcio estas “rakonta ĝenro, kiu prezentas imagaĵojn pri estontaj sekvoj de scienco kaj teĥniko, pri aliaj planedoj ol la tero kaj pri aliaj similaj temoj.”

Tio havas sencon, sed ĝi ne montras la koron de sciencfikcio laŭ mi. Ekzemple, oni ofte nomas Frankenŝtejnon la unua sciencfikcia romano. Ĉu ĝi estas sciencfikcio laŭ tiu difino? La libro donas neniajn detalojn pri ia scienco aŭ teĥniko. Sen kunteksto pri la scienco de 1818, la rakonto ŝajnas tute fantasta laŭ la sama vortaro.

La klarigo de Vikipedio inkluzivas la socian kuntekston. Laŭ Vikipedio, ĝi estas “literaturo aŭ kinarto pri okazaĵoj en iugrade probabla mondo, plej ofte estonteco aŭ malproksima pasinteco, sed foje ankaŭ en la nuno (aŭ en paralela mondo aŭ eĉ en ĉi tiu). Ofte ĝi prifilozofiumas aŭ kritikas hodiaŭan socion. (Male al fantasto, kiu ne postulas tian logikon, sciencfikcio estu bazita sur faktoj – ofte almenaŭ sur fikcioj kiuj aspektas kiel faktoj.)”

Tio estas pli bona ol la difino de la Reta Vortaro sed ĝi limigas la gravecon de kritikoj al nuna socio kaj ĝi estas iomete neklara.

Laŭ ĝi, sciencfikcio temas pri estontecaj, pasintecaj, aŭ eĉ nunaj okazaĵoj. Kiam alie povus okazaĵo okazi? Ĝi estas bazita sur faktoj aŭ sur fikcioj aspektantaj kiel faktoj. Do, io ŝajne eblas. Tiu vorto “prifilozofiumas” ne aperas alie sur la reto, aparte de citaĵoj de tiu frazo el Vikipedio mem (kaj nun tiu ĉi frazo pri ĝi). Mi pensas ke mi komprenas la ideon de tiu vorto, sed mi ne certas kiel ĝi estas malsama ol “filozofias.”

Kaj ankaŭ tio ne jam atingas la koron de la ĝenro. Tiu longa klarigo de Vikipedio neniam mencias teknologion. Kiam oni pensas pri sciencfikcio, oni pensas pri teknologio, pri kosmoŝipoj kaj tempoveturiloj. Kaj la socia kaj la teknologia partoj estas ligitaj en la ĝenro. Ekzemple, la televido Star Trek ne estus la ofta ekzemplo pri sciencfikcio sen kaj kritikoj pri socio kaj estontecaj teknologioj. Bona difino devas enhavi ambaŭ.

Isaac Asimov, eble la plej bona verkisto de la ĝenro, havis tian difinon. Li donis sian propran difinon de sciencfikcio en 1975. Li skribis “sciencfikcio povas esti difinita kiel tiu fako de literaturo kiu traktas la reagon de homoj al ŝanĝoj de scienco kaj teknologio.”

Tio estas bela difino. Ĝi inkluzivas la plej gravajn partojn de la ĝenro kaj estas sufiĉe simpla kaj klara.

Ĉe gimnazio, mi prenis kurson pri sciencfikcia literaturo. Ankaŭ mia instruisto ŝatis la difinon de Asimov. Li iomete vastigis ĝin, “la ĝenro de sciencfikcio traktas la reagon de homaro al novaj ideoj kaj teknologioj.” La difino tiel inkluzivas ne-sciencajn ŝanĝojn, ekzemple reagoj al filozofiaj ideoj. La okazoj en la libro 1984 ne vere temas pri ŝanĝoj de scienco aŭ teknologio, sed ŝanĝoj en la filozofio de la registaro.

Sed nun ni atingas la limojn de sciencfikcion. Ne ĉiu inkluzivas tiajn librojn en la ĝenro. Eble la difino de Asimov estas pli bona. Laŭ mi, ambaŭ taŭgas ĉar mi vidas novajn ideojn kiel lingvon kiel formon de teknologio, sed mi komprenas se aliuloj ne volas inkluzivi librojn kiel 1984-on en la ĝenro.

En la historio de literaturo, sciencfikcio estas tre nova ĝenro. Ĝi havas nur 200 jarojn. Tamen ĝi estas unu el miaj plej ŝatataj ĝenroj kaj laŭ mi ĝi estas grava parto de la literaturo. Kio estas kaj ne estas parto de la ĝenro estas diskutebla. Sed ankaŭ diskutinda.

Advertisements

2 thoughts on “Kiel oni difinas sciencfikcion?”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s