Malnovaj skribsistemoj

Eble la plej grava inventaĵo de la homaro, la skribado estas tre malnova sed neniel malpli grava post miloj da jaroj. Aliajn inventaĵojn, kiel la sablohorloĝon kaj sekstanton, oni ne plu uzas pro pli bonaj konceptoj, kiel la meĥanika kaj elektra horloĝoj kaj la GPS. Tamen, la baza koncepto de skribado ne ŝanĝiĝis en la lastaj jarmiloj. La homaro ankoraŭ uzas simbolojn por esprimi vortojn kaj sonojn. Fakte, skribado estas pli grava ol ĉiame.

Malgraŭ la graveco, la ideo ne estas tiom okulfrapa. Ŝajnas, ke homoj inventis skribsistemojn nur kelkfoje. Oni ne konas la precizan historion. Historiistoj ĉefe uzas skribadon por malkovri tion kio okazis en la pasinteco, do malkovri la historion de tiu inventaĵo estas malfacile.

La du plej malnovaj skribsistemoj estas la kojnoskribo de Sumero kaj la hieroglifoj de la antikvaj egiptoj. Ili havas pli ol 5.000 jarojn. La fenica alfabeto devenas de simpligitaj hieroglifoj kaj preskaŭ ĉiuj alfabetoj en la mondo devenas de la fenica. Do la latina alfabeto, kiun uzas Esperanto, post ĉio devenas de la hieroglifoj. Ankaŭ abĝadoj, kiel la araba kaj hebrea, devenas de la fenica alfabeto.

Alia tre malnova skribsistemo estas la ĉina skribo, kiu estas ne alfabeto sed ideografio. Kiel hieroglifoj kaj kojnoskribo, oni kredas, ke la ĉina skribo estas originala kaj devenas de neniu pli malnova sistemo. Malkiel tiuj sistemoj, kiuj estas ne plu uzataj, formo de la ĉina skribo estas uzata hodiaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en aliaj landoj kiel en Japanio kaj Sud-Koreio, kaj kelkaj modernaj skribsistemoj, kiel la japanaj, devenas de la ĉina.

En Ameriko, la majaa skribo uziĝis de la majaoj. Ĝi estas alia originala skribsistemo. Bedaŭrinde, la skribo ne plu estas uzata kaj neniu moderna sistemo devenas de ĝi.

Multaj antikvaj civilizacioj pentris aŭ ĉizis bildojn. Multaj civilizacioj disigis legendojn kaj mitojn. Malmulte da civilizacioj inventis skribsistemon. Tamen, pasintaj homoj rekonis la bonan ideon kaj ekuzis la inventaĵon kiam ili trovis ĝin.

1 thought on “Malnovaj skribsistemoj”

  1. Estis ankoraŭ unu skribsistemo, kiu menciindas: skribsistemo de indiĝenoj de Paskinsulo. Bedaŭrinde oni havas nur malmultajn skribaĵojn en ĝi kaj ilia senco restas nekomprenebla.

    Liked by 2 people

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s